رفع عوارض نوشیدن الکل (درمان خماری)

درمان‌ خانگی جبران کم‌آبی بدن:

آبرسانی مجدد بدن مهم‌ترین اقدام است، چون الکل باعث تشدید ادرار و از دست رفتن آب و املاح می‌شود. عسل به دلیل داشتن فروکتوز به تجزیه سریع‌تر الکل باقی‌مانده خون کمک می‌نماید. سوپ مرغ با نمک نیز مایعات از دست رفته بدنتان را جبران خواهد کرد.

الکل با مهار هورمون ضدادراری (ADH) باعث افزایش دفع ادرار و کم‌آبی (دهیدراته شدن) بدن می‌شود.

مایعات توصیه‌شده عبارت‌اند از:

• آب معدنی
• محلول او آر اس
• سوپ یا آبگوشت رقیق
• نوشیدنی‌های حاوی الکترولیت با قند متعادل مثل دینه هیدروویتال

مصرف زیاد قهوه توصیه نمی‌شود، زیرا در برخی افراد، کم‌آبی بدن الکلی را تشدید خواهد کرد.

داروهای گیاهی برای عوارض الکل:

ساشه دینه هیدروویتال، عصاره زنجبیل، ریشه شیرین‌بیان، خارمریم، ریشه کاسنی و … مخصوصا برای کاهش تهوع و ناراحتی گوارشی مؤثر شناخته شده است. بعنوان مثلا سیلیمارین موجود در گیاه خارمریم، خاصیت محافظت کبدی (Hepatoprotective) دارد و به سم‌زدایی کبد از اِسِتالدهید (متابولیت سمی الکل) کمک می‌کند. احتیاط: مصرف زیاد ریشه شیرین‌بیان می‌تواند فشار خون را بالا ببرد.

داروهای تجویزی برای عوارض الکل:

• استامینوفن:  هشدار مصرف — خوردن همزمان این قرص با الکل، خطر آسیب کبدی جدی دارد و توصیه نمی‌شود؛ مگر با فاصله زمانی مناسب (حداقل ۶-۸ ساعت پس از آخرین نوشیدن).
• ایبوپروفن: خطر خونریزی و تحریک معده را افزایش میدهد، بویژه در معده خالی.
• متوکلوپرامید و اندانسترون: فقط در موارد تهوع / استفراغ شدید و با تجویز پزشک استفاده می‌شوند؛ عوارض جانبی احتمالی شامل خواب‌آلودگی، سردرد و در موارد نادر مشکلات قلبی (اندانسترون) است.

درمان تهوع و استفراغ شدید ناشی از الکل:

در صورت شدت علائم الکلیسم، پزشک احتمالا یکی از داروهای زیر را تجویز خواهد کرد:

• اندانسترون (Ondansetron)
• متوکلوپرامید (Metoclopramide)
• پروکلرپرازین (Prochlorperazine)

این داروها صرفاً بمنظور کنترل تهوع و استفراغ استفاده شده و درمان‌کننده خماری الکل نیستند.

درمان سردرد الکلی:

در صورت نداشتن زخم معده، خونریزی گوارشی، بیماری کلیوی یا کم‌آبی شدید، پزشک احتمالا مصرف کوتاه‌مدت ایبوپروفن یا ناپروکسن را توصیه خواهد کرد.

چه روش‌هایی اثربخشی اثبات‌شده ندارند؟

شواهد علمی از اثربخشی موارد زیر در درمان خماری الکل حمایت نکرده‌اند:

• دوش آب سرد
• خوردن آب لیمو (بدون مواد شیرین که باعث ترش کردن معده و استفراغ شده که دهیدراته بدن را تشدید می‌نماید).
• نوشیدنی‌های «سم‌زدا» (Detox Drinks)
• مصرف دوز بالای ویتامین‌ها
• نوشیدن قهوه زیاد بعنوان درمان خماری
• نوشابه‌های انرژی‌زا
• نوشیدن مجدد مقدار کمتری الکل (اصطلاح Hair of the Dog): باور قدیمی طب عامیانه اروپاست که بمعنای نوشیدن مقدار دیگری الکل برای کاهش علائم خماری است (عبارت از یک ضرب‌المثل قدیمی انگلیسی گرفته شده که تصور می‌شد اگر موی سگی که فرد را گاز گرفته روی زخم قرار داده شود، اثر گزش کاهش می‌یابد). بعدها این مفهوم به مصرف الکل تعمیم پیدا کرد. عوام احساس می‌کنند این روش مؤثر است چون هنگام خماری، غلظت الکل خون تقریباً به صفر رسیده و بدن در حال درگیری با نبود الکل است؛ اگر فرد دوباره الکل بنوشد: علائم ناخوشایند لرزش، تهوع یا سردرد موقتا کاهش می‌یابند (بدلیل ورود مجدد الکل به خون و اثر آن بر سیستم عصبی). در واقع، علائم فقط پنهان یا به تعویق می‌افتند، نه اینکه مضرات الکل درمان شود. (صرفا باعث تأخیر ظاهری در بروز عوارض می‌شود).

نکته: بهترین روش کاهش عوارض الکلیسم، نوشیدن منظم آب و املاح مفید – مشاوره‌درمانی ترک الکل است. اما در صورت داشتن علائم شدید (استفراغ مداوم، گیجی شدید) مراجعه فوری به پزشک ضروری خواهد بود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کنید؟

در صورت مشاهده هر یک از علائم زیر فوراً بیمار را به مراکز درمانی برسانید:

• کاهش سطح هوشیاری یا بیدار نشدن فرد
• تشنج
• تنگی نفس
• استفراغ مکرر و غیرقابل کنترل
• درد شدید شکم
• درد قفسه سینه
• کبودی لب‌ها یا پوست
• بیهوشی
• شک به مسمومیت با الکل