معرفی چند نمونه شربت ضد سرفه ایرانی و خارجی مخصوص کودکان
1- شربت اکسپکتورانت کودکان (Expectorant Syrup for Children)
نوع: کمک به خارج شدن ترشحات غلیظ مجاری تنفسی، رقیق کردن خلط و کاهش سرفه
ترکیب اصلی: گایفنزین (Guaifenesin) و عصاره‌های گیاهی مثل پیچک و آویشن
| مورد | توضیح |
|---|---|
| اثر | کمک به خارج شدن ترشحات غلیظ مجاری تنفسی، رقیق کردن خلط و کاهش سرفه‌های خلط دار |
| سن مصرف | معمولاً از ۲ سالگی به بالا (طبق توصیه پزشک یا بروشور) |
| طعم | اغلب با طعم میوه‌ای مثل توت‌فرنگی یا پرتقال شیرین میشود |
| عوارض جانبی | ناراحتی خفیف معده، اسهال خفیف، واکنش‌های آلرژیک نادر، تهوع در مصرف زیاد |
| ویژگی‌ها | حاوی ترکیبات خلط آور مثل گایفنزین یا عصاره گیاهی، بسته به برند تولید کننده فاقد الکل و معمولا بدون شکر |
2- شربت ضد سرفه Prospan (پروسپان - انگلهارد، آلمان)
نوع: شربت گیاهی برای سرفه خشک یا خلط‌دار
ترکیب اصلی: عصاره برگ پیچک (Hedera helix)
| مورد | توضیح |
|---|---|
| اثر | خلط‌آور، کمک به خارج شدن ترشحات، تسکین‌دهنده مجاری تنفسی |
| سن مصرف | ایمن از ۱ سالگی (Prospan Baby در برخی کشورها از ۳ ماهگی مجاز است) |
| طعم | خوش‌طعم و میوه‌ای |
| عوارض جانبی | نادر – ناراحتی خفیف گوارشی یا حساسیت پوستی در کودکان حساس |
📌 ویژگی: فاقد شکر، فاقد الکل، بدون گلوتن
نوع: شربت گیاهی مخصوص کودک برای سرفه خشک یا خلطی
ترکیب اصلی: عصاره آویشن، برگ پیچک، گل و ریشه ختمی
مزیت: فاقد الکل، رنگ یا طعم دهنده مصنوعی (ایمن برای اطفال)
| مورد | توضیح |
|---|---|
| اثر | خلط آور، کمک به خارج شدن ترشحات، تسکین‌دهنده مجاری تنفسی |
| سن مصرف | از خردسالان یک تا دو سال نصف پیمانه تا بزرگتر یک پیمانه |
| طعم | خوش‌طعم |
| عوارض جانبی | فاقد اثر مضر روی اطفال بعلت ترکیب گیاهی |
📌 ویژگی: فاقد الکل یا طعم ساز مصنوعی
نوع: شربت گیاهی تقویت ایمنی بدن اطفال و رفع سرفه
ترکیب اصلی: عصاره اکیناسه (سرخارگل)، میوه آقطی، برگ و گل پنیرک
مزیت: فاقد الکل، با رنگ کاملا طبیعی (میوه آقطی)
| مورد | توضیح |
|---|---|
| اثر | پیشگیری و بهبود تب یا سرفه ناشی از سرماخوردگی، آنفولانزا، برونشیت و ... |
| سن مصرف | از کودکان زیر 2 سال با مشورت پزشک تا 12 سال به بالا |
| طعم | خوش‌طعم |
| عوارض جانبی | فاقد اثر مضر روی اطفال بعلت ترکیب کاملا طبیعی گیاهی |
📌 ویژگی: تقویت سیستم ایمنی بدن کودک و فاقد الکل یا رنگ مصنوعی
5- شربت Zarbee’s Naturals (ساخت آمریکا)
نوع: شربت طبیعی
ترکیبات اصلی: عسل تیره، عصاره برگ پیچک، روی، ویتامین C (بسته به نوع محصول ممکن است متفاوت باشد)
ترکیبات مشابه این شربت در ایران با نام زوفا عسلی و … تولید شده‌اند.
انجمن اطفال آمریکا توصیه می‌کند به نوزادان و کودکان یکسال، عسل طبیعی یا شربت حاوی عسل داده نشود، چون نوعی اسپور باکتری ممکن است در عسل باشد که بوتولیسم نوزادی ایجاد کند.
| مورد | توضیح |
|---|---|
| اثر | تسکین‌دهنده گلو و تقویت‌کننده سیستم ایمنی |
| سن مصرف | از 2 سالگی به بالا |
| طعم | بر پایه عسل و مطلوب برای کودکان |
| عوارض جانبی | در نوزادان زیر ۱ سال ممنوع - شاید خطر بوتولیسم داشته باشد (به دلیل عسل) |
📌 ویژگی: نسخه‌های روز و شب دارد (فرمول شب حاوی ملاتونین برای کمک به خواب)
6- شربت Bronchipret (برونشی پرت / برونکیپرت - Bionorica، آلمان)
نوع: شربت گیاهی ضد سرفه با خلط
ترکیبات اصلی: ترکیب آویشن و برگ پیچک
| مورد | توضیح |
|---|---|
| اثر | کاهش سرفه، رقیق کردن و خروج آسان‌تر خلط |
| سن مصرف | از ۱ سالگی به بالا |
| طعم | طعم گیاهی و کمی شیرین |
| عوارض جانبی | در موارد نادر ناراحتی خفیف گوارشی یا حساسیت پوستی |
📌 ویژگی: ترکیب گیاهی مؤثر از برگ پیچک و آویشن
7- شربت توسیکایند Tussikind
bik-bik.de/produkt/tussikind-siroop-suikervrij-50-ml-vsm
نوع: شربت ضد سرفه خشک و خلطی
ترکیبات اصلی: بسته به شرکت سازنده متفاوت است؛ مثلا ممکن است حاوی آویشن، ویتامین C، عسل یا با با مواد رقیق‌شده هومئوپاتی گیاهانی مثل Drosera – Belladonna – Rumex – Bryonia عرضه شوند.
- تیموس / گیاه آویشن : Thymus Vulgaris
- دروسرا / گیاه «شبنم خورشید» یا «گیاه حشره‌خوار شبنم خور» : Drosera (Drosera rotundifolia)
- بلادونا / گیاه «مَشدَهنگ» یا «گیاه سمی تاج‌ریزی سیاه» : Belladonna (Atropa belladonna)
- رُمِکس / گیاه «علف ترشک زرد» یا «ترشک پیج» : Rumex crispus (معروف در هومئوپاتی به Rumex)
هومئوپاتی یک «روش درمانی جایگزین» است که در اواخر قرن هجدهم توسط پزشک آلمانی «ساموئل هانمن» پایه‌گذاری شد ولی در بین جامعه پزشکی امروز جدال زیادی نسبت به عملکرد درمانی آن وجود دارد (اثربخشی آن از نظر علمی اثبات نشده است).
«مشابه، مشابه را درمان می‌کند» یعنی ماده‌ای که در دوز زیاد می‌تواند در فرد سالم علائمی شبیه بیماری ایجاد کند، اگر در دوز بسیار بسیار رقیق به بیمار داده شود، علائم مشابه آن بیماری را تسکین میدهد.
برخی برندهای تولیدکننده شربت با نام فوق از مواد گیاهی و معدنی رقیق شدهٔ بسیار بالا (Potentization) استفاده می‌کنند (تا فقط تحریک کننده واکنش بدن شوند)؛ چون برخی از گیاهان مذکور در حالت طبیعی (غیر رقیق) اثرات قوی سمی دارند.
| ویژگی | داروهای کلاسیک | هومئوپاتی (مثل Tussikind) |
|---|---|---|
| مقدار ماده مؤثره | دوز مشخص و قابل اندازه‌گیری | بسیار رقیق شده (Potentized) |
| مکانیسم اثر | اثر فیزیولوژیک یا بیوشیمیایی مستقیم | تحریک واکنش خودتنظیمی بدن |
| عوارض جانبی | بسته به مادهٔ دارویی قابل کنترل و دقیق | به دلیل رقیق بودن زیاد معمولا نادر |
| پایه علمی | پذیرفته‌شده در پزشکی مدرن | مورد بحث در پزشکی مدرن |
8- شربت سالبوتامول Salbutamol (Albuterol) Syrup
- گشادکننده برونش است و ضدسرفه نیست. برچسب آن برای رفع اسپاسم برونش در کودکان ۲ سال به بالا با بیماری انسدادی برگشت‌پذیر راه‌هوایی است.
- AAFP توصیه می‌کند در برونشیت حاد، مگر وقتی خس‌خس هست، از آگونیست‌های بتا۲ استفاده نشود.
9- شربت کتوتیفن Ketotifen (Zaditen)
(دو نام تکراری که زیاد جستجو میشود)
- مونوگراف Zaditen که آنرا داروی پیشگیری‌کننده و ضدآلرژی کودکان می‌دانند و غیربرونکودیلاتور است و بعنوان درمان کمکی مداوم در آسم آتوپیک خفیف بکار می‌رود. ضدسرفه‌ی سرماخوردگی نیست.
- عوارض شایع: خواب‌آلودگی، خشکی دهان، تحریک‌پذیری و افزایش اشتها. در کودکان بی‌قراری و بی‌خوابی هم گزارش شده و تشنج بندرت دیده شده است.
- سابقه صرع/تشنج کودک، منع مصرف دارد و اثر آرام‌بخش‌ها و آنتی‌هیستامین‌های دیگر را تقویت می‌کند.
10- شربت تئوفیلین جی Theophylline-G (Theochal-G)
- طبق منابع فارسی، ترکیبی از تئوفیلین (گشادکننده برونش) و گایافنزین (خلط آور) است و با نسخه عرضه میشود. کاربرد اصلی‌اش آسم و برونشیت همراه با تنگی نفس و خس‌خس کودکان است.
- تئوفیلین حاشیه درمانی باریکی دارد و مسمومیت با آن شایع است. علائم شامل تپش قلب و استفراغ است و در بررسی ۱۶۳ کودک، تشنج هم رخ داده، حتی در بچه‌هایی که قبلاً مشکل عصبی نداشتند.
- عفونت تنفسی فوقانی دفع تئوفیلین را کم می‌کند و خطر مسمومیت را بالا می‌برد. مسمومیت‌های ناشی از تجویز همزمان دو فرآورده‌ی حاوی تئوفیلین هم گزارش شده است.
- مونوگراف یک ترکیب مشابه (اکستریفیلین-گایافنزین) هشدار میدهد که کودکان به گزانتین‌ها بسیار حساس‌اند و تک‌دارویی‌ها تنظیم دقیق‌تر دوز را ممکن می‌کنند.
- جمع‌بندی: برای سرفه معمولی کودک مناسب نیست و فقط با تجویز پزشک.
11- شربت سیتریزین Cetirizine
- آنتی‌هیستامین نسل دوم است. برای رینیت آلرژیک و کهیر مزمن مجوز دارد (در اروپا بالای ۲ سال، در آمریکا از ۶ ماهگی).
- سیتریزین برای سرفه غیرآلرژیک کودکان قابل‌توصیه نیست و در کودکان خردسال به‌دلیل عوارضش حتی محل تردید است.
- فقط در یک مطالعه کوچک، سیتریزین سرفه کودکان مبتلا به رینیت آلرژیک فصلی را بهتر از دارونما کرد. یعنی فقط وقتی سرفه ریشه آلرژیک دارد معنا دارد، نه برای سرفه ویروسی.
12- شربت ضدسرفه دکسترومتورفان Dextromethorphan
- سرکوب‌کننده سرفه است که روی مرکز سرفه در بصل‌النخاع اثر می‌کند.
- AAP در ۲۰۱۰ استدلال کرد که سه مطالعه نشان داده‌اند اثرش بر سرفه کودکان از دارونما بهتر نیست. کالج پزشکان اورژانس آمریکا (ACEP) هم بخاطر عوارض جدی و شواهد ناکافی، مصرف آن را در کودکان توصیه نمی‌کند.
- FDA در ۲۰۰۸ استفاده فرآورده‌های سرفه و سرماخوردگی زیر ۲ سال را ممنوع اعلام کرد و روی برچسب‌ها محدودیت زیر ۴ سال آمده است.
- مسمومیت‌های ناشی از مصرف بیش از حد و سوءمصرف در نوجوانان هم گزارش شده است.
13. شربت ضدسرفه گایافنزین Guaifenesin
- خلط آور است. شواهد برای اثر خلط آوری وجود دارد، ولی برای اثر ضدسرفه ناکافی است و برای زیر ۴ سال توصیه نمی‌شود.
- در یک آزمایش بالینی، دو کارآزمایی گایافنزین را با دارونما مقایسه کردند و یکی مفید بود و دیگری نه.
- نمونه بریتانیایی (Benylin Children’s Chesty Coughs) برای زیر ۶ سال منع مصرف دارد.
14. شربت سفیکسیم Cefixime
- آنتی‌بیوتیک سفالوسپورین نسل سوم است. برای عفونت‌های باکتریایی از جمله فارنژیت، اوتیت میانی و سینوزیت به کار می‌رود. اسهال و تهوع از عوارض شایع آن است و در حساسیت به پنی‌سیلین احتیاط می‌خواهد.
- برای سرفه حاد کودکان آنتی‌بیوتیک اندیکاسیون ندارد، مگر کودک بسیار بدحال یا در معرض خطر عارضه باشد. آنتی‌بیوتیک فقط حدود نیم‌روز دوره بیماری را کوتاه می‌کند و عوارضی مثل آلرژی و اسهال دارد.
15- شربت لوراتادین Loratadine
- برای رینیت آلرژیک و کهیر مزمن ایدیوپاتیک از ۲ سالگی تجویز میشود و برای زیر ۲ سال اثربخشی و ایمنی آن ثابت نشده است.
- ضدسرفه نیست و منطق آن مثل سیتریزین است: فقط اگر سرفه آلرژیک باشد.
16- شربت زیتروماکس Zithromax (Azithromycin)
- آنتی‌بیوتیک ماکرولید ساخت فایزر. سازمان FDA آنرا برای کودکان ۶ ماه به بالا در اوتیت میانی، سینوزیت باکتریایی، ذات‌الریه اکتسابی، فارنژیت و لوزه چرکی تأیید کرده است.
- جاهایی که به سرفه مربوط میشود:
- در سیاه‌سرفه، اگر تشخیص ظرف ۳ هفته از شروع سرفه باشد درمان توصیه میشود. هدف اصلی جلوگیری از انتقال است.
- در ذات‌الریه کودکان آموکسی‌سیلین انتخاب اول است. ذات‌الریه مایکوپلاسمایی معمولاً خودبه‌خود خوب میشود و ماکرولیدها بیشتر برای موارد شدید بی‌پاسخ به بتالاکتام‌ها در نظر گرفته می‌شوند.
- برای سرفه ویروسی ساده بی‌فایده است.
17- شربت پرومتازین Promethazine (Phenergan)
- آنتی‌هیستامین نسل اول و آرام‌بخش است. FDA هشدار «جعبه‌ی سیاه» داده که زیر ۲ سال به‌دلیل خطر افسردگی مرگبار تنفس نباید مصرف شود. در گزارش‌ها ۷ مرگ و ۲۲ مورد افسردگی تنفسی زیر ۲ سال ثبت شده است.
- از ۲ سالگی به بالا هم باید با کمترین دوز مؤثر و با پرهیز از داروهای همزمان تضعیف تنفس استفاده شود.
- با چنین ریسکی، برای سرفه کودکان انتخاب خوبی نیست.
18- شربت فکسوفنادین Fexofenadine (Allegra)
- برای رینیت آلرژیک فصلی و کهیر مزمن مجوز دارد و بسته به اندیکاسیون از ۶ ماهگی قابل استفاده است. سرفه ناشی از بیماری جزو اندیکاسیون‌های آن نیست.
- مثل بقیه آنتی‌هیستامین‌ها، فقط اگر پای آلرژی در میان باشد.
نکات تکمیلی درباره مصرف شربت ضد سرفه کودک خارجی
- انتخاب ضد سرفه برای نوزادان فقط باید توسط پزشک متخصص انجام گردد.
- درمان سرفه اطفال معمولا با هدف تسکین علائم و تسهیل تنفس انجام میشود
- نظارت پزشک در اطفال یکساله ضروری است.
- برخی از شربت‌های ضد سرفه برای اطفال زیر 1 سال مناسب نیستند.
- استفاده از تنتور استنشاقی و مایعات گرم در اطفال بالای یکسال به درمان سرفه کمک مینماید.
- قبل از مصرف هر نوع شربت برای طفل، حتماً دستورالعمل‌های روی جعبه یا بروشور را بدقت مطالعه و با پزشک مشورت کنید.
نکته مهم هنگام خرید شربت سرفه مخصوص کودکان آنست که داروی درست را باید با علت سرفه تعیین کرد (توسط پزشک)، نه با شروع سرفه؛ مثلا وقتی خس‌خس در کار است، بازکننده برونش (شربت سالبوتامول) یا درمان پیشگیری‌کننده (شربت کتوتیفن) معنا دارد. وقتی ریشه سرفه آلرژی است، آنتی‌هیستامین‌های نسل دوم (سیتریزین، لوراتادین، فکسوفنادین) جا دارند. آنتی‌بیوتیک هم فقط برای عفونت باکتریایی محتمل است. برای سرفه ویروسی ساده هیچ‌کدام جای استراحت و مراقبت خانگی را نمی‌گیرند. یک خطر پنهان برای اطفال، دریافت همزمان چند فرآورده با ماده مؤثره مشترک است (مثل چند داروی سرماخوردگی با آنتی‌هیستامین یا استامینوفن) – منابع دارویی توصیه می‌کنند پزشک داروخانه از والدین درباره همه داروهای بدون نسخه‌ای که خریده‌اند، سؤال کنند. مثلا مسمومیت تئوفیلین گاهی از تجویز همزمان دو فرآورده حاوی تئوفیلین یا محاسبه غلط دوز رخ داده است. دوز همه این شربتها به وزن بچه، سن بچه و غلظت دوز همان محصول بستگی دارد. برای اندازه‌گیری باید از قاشق یا کاپ همراه دارو استفاده کرد؛ چون قاشق معمولی آشپزخانه دقت کافی ندارد. بچه‌های کوچک به آسیب‌های دارویی بسیار حساس‌ترند: در آمریکا فقط در دو سال، بیش از ۱۵۰۰ کودک بخاطر واکنش به داروی سرفه و سرماخوردگی راهی اورژانس شدند و سه نفر مردند! بعضی داروها هم در کودکان اثر معکوس می‌گذارند، مثلاً کتوتیفن در کودکان می‌تواند بی‌قراری، تحریک‌پذیری و بی‌خوابی بیاورد. اگر سرفه بیش از ۱۰ روز طول کشید، باید به سیاه‌سرفه، مایکوپلاسما یا آسم فکر کرد و این بمعنی مشاوره با پزشک است نه عوض‌کردن شربت توسط والدین. اگر کودک تنگی نفس یا بدحالی دارد یا زیر ۳ ماه است، خودمانی‌درمانی را کنار بگذارید. هنگام مراجعه، جعبه داروهایی که تا حالا به کودک داده‌اید را با خودتان ببرید.
رفرنس‌های دارویی
عمومی (سرفه کودکان و داروهای بدون نسخه)
- Cochrane: OTC medications for acute cough
- HSE: Acute cough in children
- AAFP: Acute bronchitis
- RACGP HANDI: Honey and cough in children
- JPPT: Cough and cold medications in children
سالبوتامول
- Cochrane: Beta2-agonists for acute cough (فهرست مطالعات)
- AAFP 2017: Beta2 agonists for acute cough
- prescriberpoint.com/therapies/albuterol-sulfate-560df50
کتوتیفن
- pdf.hres.ca/dpd_pm/00017437.PDF
- PharmaChoice: Zaditen
- torrentpharma.com/assets/2515_63fed2e849.pdf
تئوفیلین جی
- Theophylline toxicity in children
- BMJ: Theophylline poisoning
- Theophylline clearance in URTI
- Choledyl Expectorant monograph (ترکیب مشابه)
- منابع فارسی برای ترکیب و نسخه‌ای‌بودن: دارویاب و درمانکده
سیتریزین، لوراتادین، فکسوفنادین
- Cochrane: Antihistamines for prolonged cough in children
- Cetirizine in paediatrics (Springer)
- india-pharma.gsk.com/media/701090/cetzine-tablet-and-cetzine-suspension.pdf
- Loratadine syrup SmPC
- StatPearls: Fexofenadine
- Fexofenadine suspension (Cipla)
دکسترومتورفان
- ACEP policy statement
- AAP comments to FDA on DXM
- US Pharmacist: OTC cold remedies in young children
- Dextromethorphan formulary entry
گایافنزین
- AHFS: Guaifenesin
- Benylin Children’s Chesty Coughs SmPC
- Expectorants
- (Encyclopedia of Medicine)
سفیکسیم
- Cefixime in URTI (Cureus)
- Cefixime prescribing information (Torrent)
- CDC (archived): Cough illness in the well-appearing child
آزیترومایسین (زیتروماکس)
- UVA Pediatric Pharmacotherapy: Azithromycin
- CHQ: Azithromycin and pneumonia/pertussis
- Pertussis and azithromycin
پرومتازین
- Worst Pills: FDA safety alert 2006
- Worst Pills: Black box warning 2005
3 دیدگاه دربارهٔ «شربت ضد سرفه خارجی کودکان»
پدی کاف قویترین شربت گیاهی ضد سرفه کودکان هست که بدون نسخه قابل خرید از داروخانه میباشد
سلام چند شربت گیاهی ملایم و ایمن کودکان که برای آرام‌کردن سرفه استفاده می‌شوند را توضیح دهید
درود بر شما
توجه داشته باشید که:
این دمنوش (شربتها) مکمل درمان هستند (کمک درمان)، نه جایگزین دارو در بیماری‌های جدی کودک شما.
اگر سرفه طولانی شد، همراه تب بالا بود، یا کودک مشکل تنفسی داشت ، فوراً به پزشک مراجعه کنید.
عسل را به هیچ‌وجه برای کودک زیر ۱ سال استفاده نکنید
۱. دمنوش گل ختمی (پنیرک سفید یا ختمی)
خواص: نرم‌کننده گلو، کاهش‌دهنده سرفه‌های تحریکی.
روش تهیه:
یک قاشق غذاخوری گل ختمی خشک را در یک لیوان آب جوش بریز.
درب ظرف را بگذار و ۱۰ دقیقه دم بکشد.
صاف کرده و ولرم به کودک بده.
مقدار مصرف:
برای کودک بالای ۳ سال: نصف استکان (حدود ۳۰ تا ۴۰ میلی‌لیتر) ۲–۳ بار در روز.
۲. شربت آویشن ملایم
خواص: ضدعفونی‌کننده مجاری تنفسی، کاهش‌دهنده سرفه.
روش تهیه:
نیم قاشق مرباخوری آویشن خشک را با یک لیوان آب جوش دم کن (۵ تا ۷ دقیقه).
صاف کن و بگذار کمی خنک شود.
می‌توان کمی عسل (برای کودک بالای ۱ سال) یا نبات اضافه کرد.
مقدار مصرف:
برای کودک بالای ۴–۵ سال: یک‌سوم استکان، ۲ بار در روز.
۳. شربت عسل و لیمو (فقط بالای ۱ سال)
خواص: نرم‌کننده گلو، کاهش‌دهنده سرفه خشک شبانه.
روش تهیه:
یک قاشق مرباخوری عسل طبیعی را در نصف لیوان آب گرم حل کن.
چند قطره آب‌لیمو تازه اضافه کن.
ولرم به کودک بده.
مقدار مصرف:
۱ تا ۲ قاشق غذاخوری در طول روز، مخصوصاً قبل خواب.
۴. دمنوش بابونه
خواص: آرام‌بخش ملایم، کاهش‌دهنده التهاب و تحریک گلو.
روش تهیه:
یک قاشق مرباخوری بابونه خشک را با یک لیوان آب جوش ۵ دقیقه دم کن.
صاف کن و ولرم بده.
مقدار مصرف:
برای کودک بالای ۲ سال: ۳۰ میلی‌لیتر، ۱–۲ بار در روز.